Bài: Kat Bui, Pharm.D
Dịch Thuật: Kim Sơn
Bạn có biết rằng bệnh tiểu đường là bệnh mạn tính phổ biến thứ 3 và là nguyên nhân tử vong đứng thứ 8 tại Hoa Kỳ, theo thống kê của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) không? Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường trong cộng đồng người châu Á đang gia tăng, với nguy cơ được chẩn đoán cao hơn 40% so với người da trắng.
Riêng trong cộng đồng người Việt, khoảng 6% các ca tiểu đường mới được chẩn đoán trong nhóm người châu Á tại Mỹ là người Việt, tức là cứ 100 người châu Á thì có khoảng 6 người Việt mắc bệnh tiểu đường.
Vì sao chúng ta cần quan tâm đến bệnh tiểu đường?
Bệnh tiểu đường là tình trạng cơ thể không thể điều hòa lượng đường trong máu một cách bình thường. Cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc không sử dụng insulin do tuyến tụy tiết ra một cách hiệu quả. Nếu bệnh tiểu đường không được kiểm soát tốt, có thể dẫn đến nhiều biến chứng ngắn hạn và dài hạn như bệnh tim mạch, suy thận, giảm thị lực, thậm chí tổn thương thần kinh.
Có nhiều cách để phòng ngừa các biến chứng liên quan đến tiểu đường, và bước đầu tiên quan trọng nhất là được chẩn đoán sớm bởi nhân viên y tế.
Hiểu rõ bệnh là chìa khóa để tự chăm sóc bản thân
Nhận thức đúng về bệnh giúp bạn biết cách chăm sóc sức khỏe của mình tốt hơn. Hiện nay có hai loại tiểu đường chính:
- Tiểu đường type 1: Không liên quan đến việc ăn nhiều đường. Đây là một bệnh tự miễn, thường xuất hiện ở trẻ em hoặc thanh thiếu niên, nhưng cũng có thể gặp ở người lớn.
- Tiểu đường type 2: Liên quan đến nhiều yếu tố như chế độ ăn nhiều calo, thức uống có đường, béo phì, yếu tố di truyền, và ít vận động thể chất. Đây là loại phổ biến nhất và có thể kiểm soát hiệu quả nếu được điều trị và thay đổi lối sống phù hợp.
Sau khi được chẩn đoán tiểu đường, bạn cần làm gì?
Trước tiên, bạn cần hiểu bác sĩ của bạn mong muốn những chỉ số xét nghiệm nào. Bác sĩ sẽ muốn chỉ số A1C của bạn dưới 7% (điều này có nghĩa là mức đường huyết trung bình của bạn cần duy trì dưới 154 mg/dL), huyết áp dưới 130/80 mmHg, tổng lượng cholesterol dưới 160 mg/dL và ngừng hút thuốc!
Việc phòng ngừa các biến chứng liên quan đến bệnh tiểu đường bao gồm tăng cường hoạt động thể chất, kiểm soát cân nặng, theo dõi lượng đường trong máu, huyết áp, cholesterol và bỏ hút thuốc. Bạn có thể được bác sĩ kê đơn các phương pháp điều trị y tế phù hợp nếu cần thiết, và điều quan trọng là phải tiêm phòng đầy đủ các loại vắc-xin cần thiết.
Làm sao để ngăn ngừa tiểu đường khi bạn đang ở giai đoạn tiền tiểu đường?
Bạn hoàn toàn có thể làm được điều đó bằng cách tăng cường hoạt động thể chất, đặt mục tiêu ít nhất 150 phút mỗi tuần. Điều này có thể đơn giản như đi bộ thư giãn ít nhất 10 phút sau bữa ăn quanh khu phố, tập Thái Cực Quyền 2 hoặc 3 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 30-60 phút, hoặc đi bộ trên máy chạy bộ 30 phút mỗi ngày.
Bạn có thể kiểm soát lượng đường trong máu hiệu quả không?
Điều quan trọng là phải kiểm tra lượng đường trong máu ít nhất một lần khi đói, hoặc trước khi ăn bữa ăn đầu tiên trong ngày, và 1 đến 2 giờ sau bữa ăn. Số lần kiểm tra lượng đường trong máu sẽ được xác định bởi kế hoạch điều trị do bác sĩ của bạn thiết lập. Mức đường huyết lúc đói được khuyến nghị thông thường là dưới 100 mg/dL và sau bữa ăn là từ 140 đến 180 mg/dL. Tuy nhiên, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để có lời khuyên cá nhân hóa hơn.
Việc bỏ hút thuốc rất quan trọng trong việc quản lý bệnh tiểu đường của bạn! Nicotine làm tăng lượng đường trong máu và khiến cơ thể khó điều chỉnh lượng đường huyết hơn, có thể dẫn đến kháng insulin, viêm nhiễm và tăng mỡ bụng.
Có phải bạn phải từ bỏ hoàn toàn các món ăn Á Đông yêu thích?
Không nhất thiết. Điều quan trọng là ăn các bữa chính và bữa phụ đều đặn mỗi ngày. Ăn lượng thức ăn tương đương nhau mỗi ngày. Cố gắng không bỏ bữa. Nếu bạn đang cố gắng giảm cân, hãy giảm bớt khẩu phần ăn. Dưới đây là một số lời khuyên về chế độ dinh dưỡng và những điều cần điều chỉnh trong chế độ ăn uống dành cho người Việt:
Hạn chế ăn/uống: Chè, mứt, trái cây sấy khô, sữa đặc, nước mắm (do hàm lượng đường cao), rượu, nước ngọt, nước ép trái cây, trái cây đóng hộp, cơm trắng và mì ăn liền.
Thực phẩm nên ăn: Cơm với hàm lượng đường hoặc carbohydrate thấp hơn: gạo lứt, gạo đen, gạo nâu hoặc gạo basmati. Ăn nhiều trái cây tươi, cá, đậu hũ, cải thìa, cải ngọt, cải xoăn, khổ qua hoặc đậu bắp. Các loại protein nạc như thịt gà, thịt bò, đậu hũ và hải sản vẫn phù hợp để ổn định lượng đường trong máu và làm chậm quá trình hấp thụ carbohydrate. Nếu ăn những món như:
- Gỏi cuốn: dùng nước chấm ít đường, ưu tiên nước mắm pha loãng thay vì sốt đậu phộng ngọt
- Phở: chọn thịt gà hoặc bò nạc, giảm bánh phở hoặc thay bằng mì rau củ, hạn chế tương phở đen
- Gà nướng sả: nướng không ướp đường, ăn kèm rau hấp hoặc xào thay vì cơm
- Bún thịt / bún cá: giảm lượng bún, tăng rau, dùng nước mắm hoặc giấm thay vì nước sốt ngọt
Nếu bạn đang tìm kiếm các chất bổ sung dinh dưỡng có thể hỗ trợ kiểm soát lượng đường trong máu và sức khỏe tổng thể cho người mắc bệnh tiểu đường, dưới đây là một số gợi ý. Hãy nhớ tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu sử dụng bất kỳ chất bổ sung nào để tránh tương tác với thuốc điều trị.
- Quế (có thể giúp hạ đường huyết lúc đói)
- Chromium (hỗ trợ chuyển hóa carbohydrate)
- Thiamine/Vitamin B1 (thường bị thiếu hụt ở người mắc bệnh tiểu đường, điều này có thể dẫn đến các vấn đề về chức năng thần kinh, mạch máu, sức khỏe và quá trình chuyển hóa đường nói chung)
- Alpha-lipoic acid (giảm stress oxy hóa)
- Khổ qua (có thể giúp giảm lượng đường trong máu)
- Trà xanh (chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe)
- Resveratrol (có thể giúp ngăn ngừa lượng đường trong máu cao)
- Magnesium (cải thiện mức đường huyết ở người mắc bệnh tiểu đường)
Tiêm ngừa và nâng cao miễn dịch
Người mắc tiểu đường thường dễ gặp biến chứng và có hệ miễn dịch kém hơn. Vì vậy, cần tiêm ngừa đầy đủ như cúm hằng năm, Covid-19, và vắc-xin phế cầu (viêm phổi) theo khuyến cáo
Kết luận
Việc kiểm soát bệnh tiểu đường sẽ thành công nếu bạn quyết tâm thay đổi lối sống. Những thay đổi tích cực này không chỉ giúp phòng ngừa biến chứng mà còn mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn, khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn.
