BS. Nguyễn Văn Đích
Thăng bằng là một chức năng rất quan trọng của cơ thể. Tuy nhiên, người bình thường ít khi để ý đến vì khả năng này đã được hình thành từ khi còn nhỏ, trong giai đoạn tập đi. Khi ấy, chúng ta té ngã nhiều lần, dần dần học được cách giữ thăng bằng. Theo thời gian, thăng bằng trở thành một khả năng tiềm ẩn, gần như tự nhiên.
Đối với những người bị rối loạn thăng bằng, vấn đề lại hoàn toàn khác. Theo các thống kê y khoa:
- Khoảng 1/3 số người bị mất thăng bằng trên 45 tuổi.
- Cứ mỗi 15 phút lại có một người lớn tuổi tử vong do té ngã.
- Gần một nửa số bệnh nhân nhập viện vì chấn thương sọ não là do té ngã.
- Gần 80% các trường hợp té ngã xảy ra tại nhà, chủ yếu ở phòng ngủ, phòng tắm và cầu thang.
Người lớn tuổi dễ bị mất thăng bằng do nhiều nguyên nhân. Theo thời gian, cơ thể có những thay đổi về sức khỏe, tư thế và thường mắc thêm các bệnh mạn tính như suy tim, tiểu đường… Họ phải thăm khám nhiều bác sĩ, sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau. Một số thuốc có tác dụng phụ gây chóng mặt, choáng váng, làm tăng nguy cơ té ngã. Khi té ngã, người lớn tuổi cũng dễ bị tổn thương nặng như gãy xương, chấn thương sọ não, phải nhập viện và phẫu thuật.
Việc nằm viện kéo dài còn làm tăng nguy cơ biến chứng như viêm phổi, viêm tắc tĩnh mạch, suy tim, hoặc lây nhiễm bệnh từ môi trường bệnh viện, dẫn đến nguy cơ tử vong cao hơn.
Hệ thống giữ thăng bằng của cơ thể rất phức tạp, bao gồm: não bộ, hệ thần kinh ngoại biên, hệ thống tiền đình, thị giác, thính giác và hệ cơ khớp. Ở người lớn tuổi, thị lực và thính lực thường suy giảm, hệ thống tiền đình không còn hoạt động hiệu quả như trước, hệ thần kinh phản xạ chậm hơn, cơ và khớp yếu đi, khiến việc kiểm soát tư thế và thăng bằng trở nên khó khăn.
Không ít trường hợp bị gãy cổ xương đùi, được phẫu thuật và xuất viện về nhà, nhưng sau đó lại tử vong do biến chứng như viêm phổi.
Cần làm gì để giữ thăng bằng và tránh té ngã?
Người bị rối loạn thăng bằng không nên mang giày cao gót hoặc giày lỏng lẻo. Có thể sử dụng gậy, khung tập đi hoặc xe lăn để hỗ trợ di chuyển khi cần thiết.
Quan trọng nhất, người bị mất thăng bằng cần được khám bác sĩ toàn diện, bao gồm khám tai, mắt và hệ thống tiền đình. Hệ thống tiền đình là một bộ phận nằm trong tai, liên kết với hệ thần kinh, giúp cơ thể định hướng không gian và duy trì thăng bằng.
Khi đi khám, bệnh nhân nên mang theo tất cả các loại thuốc đang sử dụng, vì nhiều người được điều trị bởi nhiều bác sĩ khác nhau, dễ xảy ra trùng lặp thuốc hoặc gặp tác dụng phụ không mong muốn. Bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm cần thiết hoặc giới thiệu khám chuyên khoa sâu hơn.
Bên cạnh đó, vật lý trị liệu đóng vai trò vô cùng quan trọng. Người bệnh cần được hướng dẫn các bài tập chuyên biệt nhằm cải thiện thăng bằng, tăng sức mạnh cơ bắp và khả năng phối hợp vận động. Đây là phần điều trị thiết yếu, không nên bỏ qua.
Làm sao để hạn chế té ngã do mất thăng bằng?
- Tập luyện và vận động hằng ngày, như đi bộ hoặc các bài tập tăng cường sức cơ.
- Bảo đảm nhà cửa đủ ánh sáng; cầu thang có tay vịn chắc chắn.
- Sử dụng thuốc đúng liều lượng theo chỉ định của bác sĩ.
- Giường ngủ nên thấp, dễ lên xuống.
- Thảm trải sàn phải bằng phẳng, không trơn trượt.
Kết luận
Giữ được thăng bằng để tránh té ngã là một vấn đề vô cùng quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và tính mạng của người lớn tuổi. Phòng ngừa té ngã không chỉ giúp giảm thương tích, mà còn góp phần duy trì chất lượng cuộc sống và sự độc lập cho người cao tuổi.
